Òd Skarbù do Stegnë. Seminarium w Wejherowie
W Pałacu Przebendowskich, siedzibie wejherowskiego Muzeum, 2 grudnia 2016r. odbyło się seminarium Ôd „Skarbù” do „Stegnë”. 150 lat czasopiśmiennictwa kaszubskiego. Organizatorami byli Instytut Kaszubski w Gdańsku oraz Muzeum Piśmiennictwa i Muzyki Kaszubsko-Pomorskiej w Wejherowie.
Licznie zgromadzonych gości powitał Dyrektor Muzeum, Tomasz Fopke. Wyraził satysfakcję z powodu organizacji w siedzibie MPiMK-P kolejnej sesji naukowej i podkreślił doniosłość prasy kaszubskiej w procesie kształtowania tożsamości regionalnej Pomorza, w tym zwłaszcza mieszkańców Kaszub.
Prowadzący seminarium prof. Daniel Kalinowski z Akademii Pomorskiej w Słupsku w referacie Badania nad periodykami kaszubskimi. Przegląd osiągnięć i dezyderat przedstawił stan badań naukowych nad prasą kaszubsko-pomorską, podjął też rozważania nad kwestią, jakie periodyki można uznać za kaszubskie i jaka właściwie powinna być definicja czasopiśmiennictwa regionalnego.
Stanisław Janke zreferował temat „Wiarusa” Hieronima Derdowskiego w latach 1886-1902, podkreślając unikatowość amerykańskiego przedsięwzięcia kaszubskiego poety i przedstawiając ewolucję pisma.
W sposób barwny, a równocześnie skrupulatnie, historię pism wydawanych na Kaszubach przez dr. Friedricha Lorentza przedstawił Roman Drzeżdżon w referacie „Przyjaciel Ludu Kaszubskiego”, „Bënë ë buten”, „Vjérni Naszińc”, odnosząc się m.in. do kwestii niemieckości wymienionych pism.
Kazimierz Jaruszewski omówił „Zabory” i inne periodyki chojnickie, podkreślając prasowy fenomen stosunkowo niewielkiego ośrodka miejskiego, zdominowanego ponadto aż do dwudziestolecia międzywojennego przez żywioł niemiecki, później również, aż do roku 1945, w znaczącym stopniu kształtujący oblicze „Bramy Kaszub”.
„Zrzesz Kaszëbskô” 1933-1939 i 1945-1947 – zespół redakcyjny i oblicze społeczno-polityczne to temat wystąpienia Dariusza Szymikowskiego. Środowisko skupione wokół pisma, zwłaszcza w jego przedwojennej odsłonie, w znacznej mierze kształtowało późniejsze oblicze ideowe ruchu kaszubskiego, a redaktorzy „Zrzeszy” należeli do grona znaczących twórców literatury kaszubskiej.
Prof. Adela Kuik-Kalinowska w referacie „Klëka” i jej środowisko twórcze ukazała z jednej strony ideowe, patriotyczne zaangażowanie wejherowskiego pisma, z drugiej podkreśliła wysoki poziom artystyczny tekstów, zwłaszcza literackich, ukazujących się w „Klëce”. Niedoceniane pismo, konkurencyjne wobec środowiska Zrzeszyńców, zasługuje na uwagę badaczy i regionalistów.
„Kaszëbë” (1957-1961). Niespełnione ambicje działaczy kaszubskich? – tak zatytułował swoje wystąpienie Krzysztof Sławski, szczegółowo omawiając historię i zawartość pisma będącego przez kilka lat głosem środowiska regionalistów zatroskanych o społeczno-kulturalne oblicze Kaszub.
Niejako kontynuatorem „Kaszëb” był Magazym społeczno-kulturalny „Litery”, którego losy zaprezentował Zbigniew Walczak, odnosząc się zwłaszcza do wysokiego poziomu artystycznego tytułu.
Od „Biuletynu Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego” do „Pomeranii” – rola i oddziaływanie w ruchu kaszubsko-pomorskim Andrzeja Buslera to syntetyczny obraz największego kaszubskiego pisma, funkconującego od roku 1963 i będącego najbardziej opiniotwórczym periodykiem kaszubskim, kształtującym kierunki regionalizmu pomorskiego.
Gość zza oceanu, Blanche Krbechek i Stanisław Frymark przybliżyli obecnym Amerykańskiego „Przyjaciela Ludu Kaszubskiego”, czasopisma anglojęzycznego, ale skierowanego do potomków kaszubskiej emigracji. W trakcie wygłaszania referatu rozdawane były egzemplarze najnowszego numeru pisma.
„Tatczëzna” na fali rewolucji. Tytuł, który dla referenta, Jarosława Ellwarta stanowi fragment jego własnego życiorysu. Periodyk miał znaczenie dla wielu młodych działaczy kaszubskich i porządkował ich wiedzę oraz kształtował świadomość ideową w okresie przemian polityczno-społecznych.
Grzegorz Schramke w referacie „Òdroda” i „Kaszëbskô Òdroda”. Autorzy, formy, tematy przedstawił trudne początki, w tym organizacyjne, radykalnego środowiska kaszubskiej młodzieży i ich pisma.
Dla Eugeniusza Pryczkowskiego „Norda” – jej powstanie i funkcjonowanie w latach 1995-2010 to temat zawierający wielorakie odniesienia – do problemów ruchu wydawniczego, ekonomii, sfery samorządowej, ale przede wszystkim do kultury i tożsamości kaszubskiej, którą pismo propagowało od początku powstania.
Biôtka ò wiarã i kaszëbiznã – pelplińsczi cządnik „Zwónk kaszëbsczi” – w tak zatytułowanym referacie red. Dariusz Majkowski opisał historię i działalność periodyku wydawnego przez kaszubskich kleryków w seminarium, które ukształtowało na przestrzeni dziejów wielu kapłanów oddanych później sprawie kaszubskiej, a współcześnie jest miejscem formacji duchowej tych, którzy już jako kapłani służą m.in. kaszubskiej społeczności Pomorza.
Ostatni referat, Bùdzta spiącëch – czasopismo czy ideowa misja? Działalność dwumiesięcznika „Naji Gòchë” Łukasza Zołtkowskiego, odnosił się do kwestii celów, jakim powinno przyświecać (i jakim przyświeca) czasopiśmiennictwo regionalne.
W dyskusji, jak zawiązała się po wygłoszeniu referatów, uczestnicy podnosili kwestię potrzeby dalszych badań nad fenomenem prasy kaszubskiej, dostrzegli również walor zróżnicowania ideowego i merytorycznego piśmiennictwa na Kaszubach.
Zwieńczeniem seminarium będzie wydanie drukiem poszerzonych referatów, co wzbogaci bibliografię opracowań prasy kaszubsko-pomorskiej o teksty nowe, przedstawione w znacznej mierze przez osoby, które same były (lub są) twórcami i kontynuatorami kaszubskiego rynku prasowego.
Koordynatorem wydarzenia z ramienia Muzeum był st. kustosz Piotr Schmandt.
Treść i zdjęcia: PS
